کتاب «کینز و هایک، برخوردی که علم اقتصاد مدرن را رقم زد» اثر نیکلاس وپشات و ترجمه محمدرضا فرهادی پور به دنبال بیان مجموعه خرده روایتهای تاریخی بستر شکل گیری دو مکتب کینزی و اتریشی با سردمداری جان مینارد کینز و فیریدریش فون هایک است که هر دو بر نحوه تفسیر بازار آزاد و میزان مداخله دولت در اقتصاد اختلاف جدی دارند. این کتاب در 2011 و بعد از بحران اقتصادی 2008 نوشته شده است. این کتاب به تاریخ این مشاجره فکری در طول سده بیستم بحران اقتصادی اول و تا سالهای آغازین سده بیست و یکم و بحران اقتصادی 2008 میپردازد. مطالب کتاب تاریخ اندیشه اقتصاد و تاریخجه اثرگذاری کینز در سیاستگذاری اقتصادی دولتها از جنگ جهانی اول تا بعد از جنگ جهانی دوم و نفوذ هایک بر ریگان در اواخر سده بیستم و علل فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را به دقت و با جزئیات مفصل تشریح میکند و بیشتر رویکرد این مسئله مهم را دارد که به چگونگی تاثیر اقتصاددان بر سیاستگذار اقتصادی اشاره کند.
با وجود اختلاف فراوانی که میان مکتب بریتانیایی علم اقتصادی با محوریت کینز و مکتب اتریشی علم اقتصاد با محوریت هایک وجود دارد، کتاب «کینز و هایک، برخوردی که علم اقتصاد مدرن را رقم زد» به بیان تاریخ شروع گفتگو میان این دو اندیشمند اقتصادی با زبانی روایی تاریخی میپردازد. تاریخچه اثر گذاری اقتصاددانان بر سیاستمداران هسته مرکزی روایتهای تاریخی این کتاب است که با تمرکز بر روایتهای روابط کینز و هایک در سیاستگذاری اقتصادی سیاستمداران سرشناس این مطلب را به خوبی بیان میکند. این کتاب به دقت به تشریح شرایط زندگی، سبقه خانوادگی، مسیر تحصیلی، شرایط ازدواج، محیط اقتصادی و اجتماعی، فضای فکری و روشنفکری پیرامون کینز و هایک میپردازد و سعی میکند به طور موازی این مطلب را نشان دهد که چه اتفاقاتی برای این دو نفر از 1920 تا مرگ کینز در سال 1946 و پس از آن برای هایک و روح کینز تا سال 1992 و پس از آن برای نوادگان این دو نفر تا بحران 2008 رقم خورده است. همچنین تشریح میشود که این دو اقتصاددان چگونه تحت تاثیر شرایط اقتصادی بعد از جنگ جهانی اول قرار گرفتند و در چه مواردی توافق داشتند و در واقع سر منشاء اختلافات ایشان چه بود؟ این کتاب در مرحله بعد با اشاره به ویژگیهای مشترک این دو نفر به این که چگونه نسلی از اقتصاددانان را پرورش دادند تا در سالهای بعد از حیات ایشان نحوه اثرگذاری اندیشه اقتصادی آنها بر سیاست گذاران اقتصادی همچنان باقی بماند، میپردازد. مجموعه این مطالب ارائه تصوری کاملا جزئی از نبرد نظریات اقتصادی کینز و هایک را برای خواننده ایجاد میکند که زمینهای است برای شناخت تاریخ شکلگیری بسیاری از نظریات اقتصادی.
اتریشیها که به شدت انگلیسی میخواندند و با مطالب علمی مکتب بریتانیا آشنایی کامل داشتند، و این کتاب اشاره میکند که بر عکس آن انگلیسیها هیچگاه آلمانی نمیخواندند و با مطالب مکتب اتریش ارتباط زبانی برقرار نمیکردند و نظریات اتریشی را در نظر نمیگرفتند. در همین شرایط و شرایط جنگی در جنگ جهانی اول، مبادله کتاب و مجلات رواج داشته است.
اشاره کتاب به روایت کینز از گفتگوهای پاریس با پیامدهای اقتصادی صلح و جار و جنجالهای مربوط به آن، تجارب هایک از ابر تورم، نظم طبیعی علم اقتصاد، نظریه پولی کینز، نظریات پول و اشتغال، نظریه عمومی کینز، نظریه عمومی هایک و حضور هایک در شیکاگو از مواردی است که این کتاب را تبدیل به یک کلاس درس جهت آشنایی با مفاهیم و نظریات اقتصادی از دل گزارشهای تاریخی کرده است.
نقش دولت در اقتصاد و جامعه و سرنوشت اقتصاد جهانی سالها در گرو نظریاتی قرار گرفت که معروف شدند به نظریات مکتب بریتانیایی اقتصاد و مکتب اتریشی اقتصاد. تماس زیادی بین این دو مکتب وجود دارد، مکتب مارشالی یا همان مکتب بریتانیایی مبتنی بر درک عقل سلیم از موضوعات بود و این که کسب و کار در عمل چگونه کار میکند که بریتانیا را به موفقترین کشور دنیا در تجارت خارجی بدل کرد. مکتب اتریشی نیز بیشتر نگاه میکانیکی به ساز و کارهای اقتصادی داشت و کمتر درک عملی از پیچیدگیهای اقتصادی را برای خودش داشت. البته این موارد تفاسیر نویسنده کتاب از مکتب اتریشی است و کمی در نقل و تفسیر مطالب به دیدگاه کینزی تمایل دارد.
مهمترین نقطه قوت کتاب «کینز و هایک، برخوردی که علم اقتصاد مدرن را رقم زد» بیان بستر شکلگیری نظریات معروف اقتصادی از کینز و هایک با گفتار روایی از تاریخ و تفسیر و تبیین این نظریات است که در واقع خوانندهای کتاب در عین حال که در ظاهر با روایتهای داستانی مواجه است، نظریات مختلف اقتصادی را با جزئیات فرا میگیرد و حتی در برخی موارد با اجرای این نظریات و آثار و پیامدی که در اعمال سیاستگذاری داشته است آشنایی کامل پیدا میکند.
از دیگر ویژگیهای کتاب تکیه بر ملاقاتهای تاریخی دو اندیشمند بزرگ اقتصادی، یعنی کینز و هایک است که از برخوردهای در زمان حیات ایشان شروع میشود و تا نسلهای بعد از ایشان از اقتصاددانان که در هر برهه تاریخی ادامه پیدا میکند و در شکل روایتهای داستانی مورد توجه نویسنده قرار گرفته است و در نهایت نتیجهگیری و قضاوت مباحث به خواننده واگذار شده است.
مشکل بزرگ این کتاب، ترجمه نارسا و گاهی نامفهوم آن است. در بندهایی از کتاب از عبارتهایی استفاده شده که در عین حال در علم اقتصاد اصطلاح است اما دیده میشود در ترجمه به صورت تحت اللفظی و لغتی ترجمه شده است. عدم انسجام متن و ارتباط بین جملهها در ترجمه نیز به نواقص ترجمه موجود افزوده است.
از دیگر نقاط ضعف این کتاب، عدم نامگذاری مناسب هر فصل از کتاب است که مشیر آن چه که در ادامه در فصل خوانده میشود نیست.
بهتر بود علاوه بر مقدمه نویسنده، مترجم محترم نیز مقدمه یا پیشگفتاری در اول کتاب قرار میداد تا مخاطبین را از دغدغه خود جهت ترجمه این کتاب با خبر کند و گزارشی کامل از محتوای کتاب برای مشتریان احتمالی کتاب بیان نماید.
تعلق خاطر خاص نویسنده کتاب به نظریات کینزی و عدم مقبولیت نظریات هایک نزد او در نقل عبارتها و سوگیریهایی که میل به نظریات کینز میکند از بی طرفی خالی نبوده و نویسنده را در مقصود اصلی خویش که سپردن قضاوت در نظریات به مخاطب خود است نا کام میگذارد.
به تصویر کشیدن منازعات اقتصادی بین دو مکتب اتریش و مکتب بریتانیا با خرده روایتهای تاریخی به زبان داستانی هم برای مخاطبین عمومی جهت آشنایی با کلیات علم اقتصاد مناسب است و هم برای مخاطبین خاص علم اقتصاد از دانشجویان و دانشپژوهان این رشته، چرا که متن روایی روان کتاب منتقل کننده بسیاری از مفاهیم علمی به زبان ساده است و از طرف دیگر اشاره به خاستگاه شکلگیری نظریات اقتصادی، مخاطب خاص را با تعلقی که ممکن است علم به پارادایمهای پیرامونی عالمان اقتصاد داشته باشد، آشنا سازد، اما در عین حال ترجمه این کتاب گاهی مخل به وصول به این آثار برای جذب مخاطب است که بهتر است در چاپهای بعدی به طور کلی بازنگری شود.
در نگاه کلی کتاب با دستمایه قرار دادن روایتهایی از برخورد دو اندیشمند اقتصادی و جمعآوری تلگرافهایی که بین این دو رد و بدل شده، خط داستانی خوبی را در پیش گرفته است و مهمتر آن که تعامل دو مکتب اقتصادی این دو اندیشمند را منحصر در زمان حیات ایشان ندیده و ادامهای هم بعد از درگذشت آنها و سرگذشت طرفداران این دو اندیشمند در نظر گرفته است؛ بنابراین هدف کتاب به خوبی برآورده شده و توانسته آن چیزی را که برای خواننده جذاب بوده را به صورت روایی و با القای مفاهیم اقتصادی به خوبی تبیین کند.