روش شیخ انصاری ( ظهور در میدان تحقیق)
89 بازدید
موضوع: فقه و اصول

در کلام شیخ دو صفحه ای نیست که خالی از تحقیق باشد

تعریف ظهور : 1- معنای لفظی :

2- معنای علمی :

وجه مشترک بین هر دو : رسیدن به مراد با وجود احتمالاتی که نزد عقلاء قابل اعتناء نیست(وجود احتمالات خلاف که قابل اعتناء نیستند.)

وجه افتراق : در علمی رسیدن به مراد از طریق ادله است ولی معنای لفظی از طریق لفظ است.

تعابیر شیخ به و الظاهر ظهور لفظی نیست مثل ص41 ج1 رسائلوص71 که منظور شیخ ظهور علمی است مثل ص71 که بعنی در میدان ادله عقل مانعی نمی بیند هر چند احتمال وجود دارد لکن قابل اعتناء نیست و عقل حکم می کند.(والظاهر ان العقل یحکم) (والظاهر ایضا تحقق الاطاعه)

  • در مقام اثبات ، ادله مورد بررسی قرار گرفته و احتمالاتی در مقام وجود دارد لکن مانع جدی به حساب نمی آید لذا والظاهر ... (اطمینان پایین تر از قطع)

در نتیجه هر جا شیخ ظاهر علمی آورد یعنیاحتمال مانع هایی هست که ابتدائا به صورت اطمینانی حکم این است ولی بعد از نگاه به موانع شاید حکم عوض شود به صورت یقینی حکم چیز دیگر شود.

در مسائل عقلی وقتی شیخ می گوید و الظاهر معلوم می شود که مورد عقلی است که به تمام جهات محسنه و مقبحه علم ندارد لذا ص 106 ج1 رسائل فرمود لانجد و عقولنا نه لا یوجد

  • ارکان ظهور در میدان تحقیق شیخ

چطور می شود که شیخ می گوید و الظاهر:؟

  1. احتمال خلاف عقلا وجود دارد لکن عقلائا قابل اعتنا نیست.

که 99 درصد این احتمال خلاف وجود دارد دیده می شود که شیخ ادعای چیزی می کند ولی بعد تر آن را کنار می گذارد که این شان دهند قابل اعتناء بودن احتمال خلاف است . نکته : مرحوم شیخ در مسئله عقلی احتمال خلاف را می دهد چه برسد به خبر واحد و... ، معیار شیخ به حکم دادن بر چیزی نیاز به عدم اعتناء به احتمال خلاف است. ولی اگر قابل اعتناء باشد دیده شده که شیخ خبر صحیح را کنار می گذارد ، درحقیقت شیخ به طور مثال خبر واحدی را حجت می داند که احتمال خلاف قابلیت اعتناء نداشته باشد. و معنای آن این است که شیخ ظنون خاصه را به خاطر ظن خاص بودن حجت نمی داند بلکه با رفع احتمال خلاف آن را می پذیرد. ( نکته : شیخ انسدادی هم نیست)

  1. ظهور در میدان تحقیق تابع اطمینان محقق است.

از کلام شیخ در تنبیه مقدمات عقلیه فهمید می شود که : مقدمات حصول قطع یا اطمینان به گونه ای متعارفند که برای عموم محققین حداقل قابلیت ایجاد ظن را داشته باشد (لذا قطع نوعی نیست) در این چنین حالتی است که شیخ فرمود قطع غیر متعارف معذریت نمی آورد ، این در حالی است که قطع شخصی است اما این مشکلی با این که مفدمات آن نوعی باشد ندارد .

موارد حصول اطمینان محقق :1-قابلیت میدان در ایجاد اطمینان (انسداد نشده باشد لذا شیخ 70 درصد میدان را منفتح می داند ولی در 30 درصد میدان منسد) 2- استقصای کامل از ادله موجود در میدان (هر آنچه در ایجاد اطمینان موثر است : اجماع ، شهرت ، خبر ضعیف و هر آنچه که حجت نیست ولی رابطه با واقع دارد.) نتیجه این مورد دوم عبور از تراکم ظنون و رسیدن به اطمینان است.

تبصره : مرحوم شیخ قائل به انفتاح است اما نه به دلیل وجود ظن خاص.

-تفاوت روش شیخ با افراد دیگر این است که شیخ اطمینان محور استو روش عقلائی است ولی سایر فقهاء حجت محور است و روش تعبدی است-

  • حجیت ظهور در میدان تحقیق=اطمینان عقلائی : علت نیاز به حجیت این اطمینان احتمال خلاف داشتن آن است به همین جت طریقی نیست و نیاز به عروض حجیت دارد فرق طریق شیخ با اشخاصی مثل آقای خویی این است که آنها با مقدماتی که به حجیت آن ها رسیده اند نتیجه حجت را به دست می آورند ولی شیخ چون مقدمات را حجت نمیداند لذا نتیجه ای که به دست می آید نباید حجت باشد اگر چه اطمینان آور باشد به همین لحاظ باید حجیت اطمینان ثابت شود.

مقدمات

  1. حقیقت اجتهاد : 1- استظهار =) نوعی 2- قطع =) مقدمات متعارف

با توجه به ذهن فقیه و تلاش او و دسترسی به ادله طبیعتا رسیدن به علم ممکن نیست و حقیقت اجتهاد علمی ظنی است چون تماما منوط به فقیه است اگر چه که برای خود فقیه قطع حاصل می شود.

  1. تشویق شارع به اجتهاد و عدم ارایه روش خاصی برای اجتهاد : نشان آن است که شارع روش عقلائی رسیدن به احکام شرعی را قبول دارد.روایات فراوان در این زمینه وجود دارد.

= یعنی در نظر حضرت همین روش اجتهادی که در آن زمان متعارف بوده است اگر چه بعضی وقت ها به اشتباه بخورد ولی چون در اکثر اوقات تفکرات مجتهد در مسیر متعارف قابل قبول است آن را مورد قبول دانسته اند و فقط در برخی زمینه ها حدود را بیان کرده اند. لذا اطمینانی که از روش عقلائی حاصل می شود حجت است.

اشکال: مسائل اصول در سیر تاریخی خود زیاد شده است و اصلا در زمان ائمه نبوده تا حدود را بیان کنند و آن را امضا کنند

جواب : زیاد شدن مسائل اصولی یک واکنش عقلائی در قبال منابع از دست رفته است ، مانند این واکنش به شکل خفیف در زمان معصومین وجود داشته است و امضا شده است : شهید صدر ارتکاز سیره جدید توسعه یافته از زمان عصر معصومین را باعث حجیت آن می دانند فراجع. مثلا اگر ثابت شود بناء اجتهاد ممضی است مسائل جدیده هم این چنین است ولی اگر سیره ای که در آن زمان ممضی بود است فقط همان چیز مورد تایید قرار گرفته است.